Definities

Sociale veiligheid, grensoverschrijdend gedrag, seksueel misbruik. Veel termen die wisselend door elkaar gebruikt worden. Maar waar hebben we het eigenlijk over?

Sociale veiligheid

Sociale veiligheid is een breed begrip, waar tal van verschijnselen onder vallen. Meestal wordt niet werkelijk over veiligheid gesproken maar juist over het tegengestelde: onveiligheid. Het gaat bij sociale veiligheid niet alleen om het vergroten van veiligheid maar ook om het reduceren van het tegengestelde, namelijk onveiligheid. Onveiligheid hangt nauw samen met een dreiging: het risico om slachtoffer te worden van misdrijven of geweld. Deze dreiging zorgt voor de gevoelens van angst. En angst leidt tot passiviteit. We zien veiligheid als een basisbehoefte. Je hebt het nodig voor het uitoefenen van je mensenrechten en om maatschappelijk te participeren.

Bij veiligheid gaat het niet alleen om cijfers van geweldsincidenten, criminaliteit, incidenten in de zorg of aangiftes van huiselijk geweld. Veiligheid ervaren is ook subjectief, het is een gevoel. En heeft te maken met het kunnen en mogen aangeven van grenzen en weten dat die gerespecteerd worden. Dat kan gaan om de grenzen van individuen, maar ook om de grenzen aan gedrag die een buurt stelt. Grensoverschrijdend gedrag is dan gedrag dat die grenzen overschrijdt. Het wijkt af van de gezamenlijke normen.


Wetten, regels, beleid

Normen zijn soms informeel, soms ook formeel vastgesteld. Ons gedrag wordt gereguleerd door wetten, maar ook door regels die we expliciet met elkaar afspreken en vastleggen in beleid. Zo zijn er in de wijk leefregels, of wijkregels. In instellingen zijn gedragscodes afgesproken of omgangsregels. Er wordt geprobeerd een balans te vinden tussen het benoemen van ongewenst en gewenst gedrag.

Deze regels kunnen onmogelijk de hele werkelijkheid dekken. In de dagelijkse omgang zullen er altijd situaties waarvan we niet direct weten of ze binnen deze grenzen vallen. Juist daarom is niet alleen het resultaat, maar ook de weg ernaar toe van belang. Het samen ontwikkelen van normen maakt namelijk dat de uiteindelijke regels doorleefd zijn en gedragen worden.


Grensoverschrijdend gedrag

Er zijn zes soorten grensoverschrijdend gedrag, dat we willen voorkomen of tegen willen gaan:
Lichamelijk – slaan, schoppen, etc.
Psychisch – pesten, intimideren, vernederen, etc.
Verwaarlozing – negeren van fysieke of geestelijke behoeften en zorg
Uitbuiting – afpersen, oplichten, onvrijwillig te werk stellen, etc.
Seksueel misbruik – aanranding, verkrachting, seksuele intimidatie
Schending van rechten – geen vrijheid, privacy en zelfbeschikking worden ingeperkt


Seksueel grensoverschrijdend gedrag

Elke vorm van seksueel gedrag of seksuele toenadering, in verbale, non-verbale of fysieke zin, opzettelijk of onopzettelijk, waarbij in seksueel contact aan een of meerdere van de volgende zes criteria niet wordt voldaan: wederzijdse toestemming, vrijwilligheid, gelijkwaardigheid, passend bij leeftijds- of ontwikkeling, passend bij de situatie en/of cultuur, zelfrespect.


Seksueel geweld

Elke vorm van seksueel grensoverschrijdend gedrag in verbale, non-verbale of fysieke zin, waar geen wederzijdse toestemming voor bestaat en/of die op een of andere manier is afgedwongen en/of waarbij het slachtoffer veel jonger is of in een afhankelijke relatie staat.


Seksueel misbruik

Iedere situatie waarin iemand binnen een afhankelijkheidsrelatie onder dwang ertoe wordt gebracht seksuele handelingen te ondergaan of te verrichten.


Seksuele intimidatie

Scala van situaties bijvoorbeeld op het werk en in hulpverleningssituaties, die variëren van voortdurende opmerkingen over het uiterlijk tot aanranding en verkrachting; het gaat om situaties waarin sprake is van dwang en van eenzijdig optreden tegen iemand die dit niet wil.