Stap 3: Gedragscode en omgangsregels

In een gedragscode staat wat de kerkenraad, raad van oudsten of de R.K. Kerk verwacht van iedereen waar de gedragscode voor geldt. Een gedragscode is een officieel document dat elke vrijwilliger en beroepskrachten bij de start van hun werk moet kennen en, afhankelijk van de afspraken, moet ondertekenen. Het verschil met omgangsregels is dat een gedragscode een vaste set regels is voor iemand met verantwoordelijkheid voor anderen. Een jeugdleider, een catecheet, een crèche-leider. Je hebt verantwoordelijkheid voor de ander en daarom moet je je op deze manier gedragen.

Omgangsregels zijn afspraken in een groep over hoe je met elkaar om gaat. Die maak je met elkaar en je houdt elkaar er aan. Bijvoorbeeld in de kindernevendienstgroep of op een jeugdkamp. Het maken van omgangsregels is een activiteit die je heel goed aan het begin van het seizoen of bij het starten van een groep kunt doen. Die activiteit helpt de groepsleden om zich bewust te worden van de verantwoordelijkheid naar elkaar en hoe respectvol met elkaar om te gaan. Verschillende groepen kunnen komen tot verschillende formuleringen. Dat is niet erg, het belangrijkste is dát er over wordt nagedacht en gesproken.

Er zijn natuurlijk overeenkomsten tussen omgangsregels en gedragscodes. Misschien zijn de teksten op een moment zelfs aan elkaar gelijk. Dan is er de ideale situatie dat wat leden van de kerk, oud en jong, hebben bedacht hetzelfde is als wat het kerkelijk bestuur als gewenst gedrag verwacht.

Wat ook overeenkomt is dat wanneer omgangsregels of een gedragscode worden overschreden, degene die zich er niet aan houdt er op wordt aangesproken.

Samenvattend:

Omgangsregels – respect voor elkaar
Gedragscode – verantwoordelijkheid voor de ander
Opstellen ->  vaststellen ->  gebruiken!

Hoe kom je als groep tot omgangsregels?

Met het kringgesprek ‘Zo zijn onze manieren’ en het  Stellingenspel omgangsregels in de groep  kan je met elkaar je eigen omgangsregels opstellen. Die omgangsregels zijn belangrijk om te hebben, maar het erover nadenken is minstens zo belangrijk. Goed om dit bijvoorbeeld jaarlijks te herhalen of wanneer de groep weer anders is samengesteld.

Hoe kom je als jeugdwerkers tot afspraken en omgangsregels?

In de kerk doen zich allerlei situaties voor die te maken hebben met een zekere vorm van intimiteit. Het is belangrijk om hiervoor ruimte te bieden en er tegelijk voor te zorgen dat hierbij geen grenzen worden overschreden. Door omgangsregels te hanteren en uit te dragen kun je veiligheid op een positieve manier bespreekbaar maken en weet iedereen meteen wat de normen zijn. Als bijlage vind je de Workshop Intimiteit, een groepsdiscussie voor jeugdwerkers, catecheten en andere begeleiders van jongeren.

Wil je inspiratie? Je kunt ook het voorbeeld omgangsregels Jeugdwerk bekijken. Niet om zo over te nemen, maar om met elkaar in de groep naar te kijken en aan te passen, bijvoorbeeld als je weinig tijd hebt.

Hoe kom je als kerkenraad / raad van oudsten tot een gedragscode voor een veilige kerk?

Veel kerkgenootschappen hebben al gedragscodes voor predikanten en andere kerkelijke functionarissen.

Gedragscodes van de onderstaande kerken vind je op de volgende sites:
Protestantse Kerk Nederland
Rooms Katholieke Kerk RKK
Gereformeerde kerken en Hersteld Hervormde Kerk
Evangelische Gemeenten

Kerken die geen gedragscode hebben kunnen gebruik maken van de bijlage  ‘Model gedragscode Jeugdwerk. Dit model is opgesteld voor het werken met jongeren en kan worden toegepast op de plaatselijke situatie. De kerkenraad geeft een aantal mensen, bijvoorbeeld de jeugdouderlingen of de jongerenraad, de opdracht hier een voorstel voor te doen. Dit voorstel wordt in de kerkenraad besproken en uiteindelijk vastgesteld.

Raadpleeg eventueel je eigen kerkgenootschap.

Blijvende aandacht

Voorkom dat de gedragscode een papieren tijger wordt. Geef er elk jaar opnieuw aandacht aan. In de jaarlijkse gesprekken met betrokkenen wordt samen gekeken wat het naleven in de praktijk betekent en welke vragen dat oproept.